Rio de Janeiro jest malowniczo położone wśród kilku pasm wzgórzy częściowo pokrytych tropikalnym lasem deszczowym. Miasto jest drugim pod względem wielkości, po Sao Paulo, ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym i naukowym Brazylii oraz jedną z głównych metropolii Ameryki Łacińskiej.

Znajdują się tu zakłady przemysłu ciężkiego, liczne banki i siedziby wielkich brazylijskich międzynarodowych korporacji. Oczywiście Rio de Janeiro jest tez znanym i prężnie rozwijającym się ośrodkiem turystycznym. Głównym wydarzeniem roku jest słynny karnawał: przez tydzień poprzedzający Wielki Post na ulicach Rio trwa huczna zabawa z muzyką, tańcami i bajecznie kolorowymi paradami organizowanymi przez szkoły samby. Karnawał w Rio przyciąga co roku tysiące turystów z całego świata.

Rio de Janeiro zajmuje obszar około 450 kilometrów kwadratowych. Jest malowniczo położone nad Oceanem Atlantyckim, tuz powyżej zwrotnika Koziorożca, w miejscu, gdzie linia brzegowa układa się w kierunku wschód-zachód. Od strony południowej miasto graniczy z oceanem, na wschodzie z zatoką Guanabara, a na północ i zachód od miasta wznoszą się zalesione góry Serra do Mar, granitowy łańcuch wyznaczający południowo-wschodnią krawędź Wyżyny Brazylijskiej.

Mieszkańcy tej metropolii zwani są przez Brazylijczyków cariokas. Większość z nich to katolicy, jedyną znaczącą mniejszością religijną są wyznawcy miejscowego kultu Umbanda.

Rio de Janeiro leży w strefie gorącego i wilgotnego klimatu, jednak dzięki bliskości oceanu panują tu temperatury niższe niż w głębi kraju. Na wybrzeżu wieją zmienne wiatry. Jesienią i zimą nad Rio de Janeiro docierają masy chłodnego powietrza znad Antarktydy powodując częste zmiany pogody. W miesiącach letnich częste i obfite opady wywołują powodzie i osunięcia zwałów ziemi ze wzgórz. Deszcze SA szczególnie obfite w górach, które stanowią barierę dla napływających znad Atlantyku wilgotnych mas powietrza. Największe opady notuje się w pobliżu słynnego ogrodu botanicznego – rocznie spada tam 1600 mm wody. Temperatura w rejonie metropolii zależy od wysokości, odległości od oceanu i rodzaju roślinności. Najprzyjemniejszą pora roku jest zima, trwająca tu od czerwca do września – jest łagodniejsza i bardziej sucha niż lato (od grudnia do marca). Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 23^oC.

Dominującym elementem charakterystycznej panoramy miasta jest góra Corcovado (wys. 704 m), na szczycie której znajduje się ogromny, około trzydziestometrowy posąg Chrystusa Zbawiciela wzniesiony w 1931 roku. Naprzeciw zatoki wznosi się też słynna Pao de Acuar – Głowa Cukru – o wysokości 395 metrów n.p.m., na szczyt której można wjechać kolejka linową i stamtąd podziwiać rozpościerające się w dole piaszczyste plaże i przylegające do nich wielkie miasto.

Miejsce, w którym obecnie znajduje się Rio de Janeiro, zostało odkryte przez portugalskich żeglarzy. Według tradycji – pierwszym Europejczykiem, który tu dotarł, był Goncalo Coelo, który przybył tu 1 stycznia 1502 roku i omyłkowo uznał, że zatoka Guanabara jest ujściem rzeki – Rio de Janeiro znaczy po portugalsku – rzeka styczniowa.

W 1555 roku do zatoki dotarli hugenoccy kupcy, którzy przypłynęli z Francji w poszukiwaniu cennego drewna. Na jednej z wysepek złożyli oni pierwsza osadę i nazwali ją La France Antarctiqe.

W 1565 roku Portugalczycy ponownie zainteresowali się Brazylią i Estacio de SA wszczął krwawy konflikt z hugenotami, hugenotami wyniku którego zostali oni wyparci z tych ziem. W 1567 wuj Estacia, Mem da SA założył nowe miasto , które nazwał Cidade De Sao Sebastian do Rio de Janeiro (Miasto świętego Sebastiana Rio de Janeiro), na cześć świętego Sebastiana oraz króla Portugalii. W roku 1568 osada została rozbudowana na wzór średniowiecznych europejskich miast warownych.

Na okolicznych, urodzajnych glebach nowi osadnicy uprawiali głównie trzcinę cukrową- przez wiele lat było to podstawowe źródło dochodów miasta. W 1660 roku Rio stało się administracyjną stolicą południowych prowincji portugalskiej Brazylii. W drugiej połowie XVII wieku liczba mieszkańców Rio wzrosła do ośmiu tysięcy – tylko jedną trzecią z nich stanowili biali, reszta to Indianie i sprowadzeni z Afryki czarni niewolnicy.

W 1698 roku odkrycie złota i diamentów w leżącym w pobliżu stanie Minas Gerais wywołało gorączkę złota i napływ fali emigrantów z Europy. Rio stało się jedynym portem przeładunkowym złota w Brazylii. Monopol przyczynił się do gwałtownego rozwoj8u miasta – do 1749 roku Rio trzykrotnie zwiększyło liczbę mieszkańców. W roku 1763 Portugalczycy przenieśli stolicę swojego wicekrólestwa z Bahia do Rio de Janeiro – Janeiro tym czasie metropolia rozrosła się już poza obręb pierwotnych murów obronnych. Pod koniec osiemnastego wieku Rio było już największym miastem kolonii – mieszkało w nim czterdzieści trzy tysiące ludzi. Jednocześnie jednak nastąpiło załamanie gospodarcze – wydobycie złota spadło, a plantatorom trzciny cukrowej przybyła poważna konkurencja w Ameryce Środkowej. W 1796 roku eksport tego towaru spadł o połowę w porównaniu z poziomem z 1760 roku.

W pierwszej połowie dziewiętnastego wieku, dzięki rozwojowi upraw kasy, miasto ponownie weszło w okres prosperity. W 1808 r. portugalski dwór, uciekając przed wojskami Napoleona, schronił się właśnie w Rio; w 1815 roku Brazylia została obwołana królestwem. W latach 1808-1816 wybudowano 700 nowych domów, rozpoczęły działalność: Drukarnia Królewska, Biblioteka Królewska, Teatr Świętego Jana, Akademia Sztuk Pięknych, Ogród Botaniczny i Bank Brazylii. Kiedy w 1821 roku król Jan VI wrócił do Portugalii, 13,5 tysiąca budynków w Rio zamieszkiwało sto trzynaście tysięcy ludzi . W rok później Brazylia uzyskała niepodległość, niepodległość Rio de Janeiro zostało jej stolicą, pozostając do końca XIX wieku największym miastem Ameryki Południowej.

Od tego czasu nieustannie poszerzał się asortyment eksportowanych towarów. Z Rio de Janeiro, które stało się głównym portem Brazylii, do Europy i Ameryki Północnej wypływały statki wyładowane kawą, bawełną, cukrem i kauczukiem.

W roku 1838 pojawiły się pierwsze omnibusy, a trzydzieści lat później konne tramwaje. W roku 1835 na linii Rio de Janeiro – Niterki zaczęły regularnie pływać parowce, w 1852 roku ruszyło połączenie kolejowe z Petopolis, a w sześć lat później z Queimados w regionie Nova Iguacu.

W latach 1902-06, pod rządami Francisco de Paula Rodrigues Alvesa, miasto zostało gruntownie zmodernizowane; zlikwidowano ogniska chorób zakaźnych, osuszono okoliczne bagna, wyburzono brudne dzielnice nędzy, poszerzono i wybrukowano główne ulice.

W 1960 roku stolicę Brazylii przeniesiono do specjalnie w tym celu wybudowanego, futurystycznego miasta – Brasilii. Znaczenie Rio nieco zmalało od tego momentu, jednak wciąż pozostaje ono wielkim centrum gospodarczym i kulturalnym kraju.

Centrum dzisiejszego Rio obejmuje dwie główne dzielnice – Cidade (stare miasto) i handlów Dzielnice Południową. W śródmieściu, ze względu na wielokrotne przebudowy, zachowało się niewiele budynków z czasów kolonialnych. Wiele pierwotnych wzgórz zniwelowano, zasypano tez bagna, laguny, a nawet niektóre niewielkie zatoczki morza. Na uzyskanych w ten sposób terenach wybudowane zostały wieżowce. Większość ulic poszerzono, dostosowując je do ruchu samochodowego. samochodowego 1907 roku przebudowano tez port. Architektura Rio jest bardzo zróżnicowana, obok typowych drapaczy chmur znajduje się tu Teatr Miejski, który jest doskonałą repliką paryskiej opery, oraz zaprojektowany prze Le Corbusiera modernistyczny gmach Ministerstwa Edukacji. Avenida Rio Branco- główny trakt handlowy miasta – została zbudowana w początku naszego wieku (około 1912 roku). Mieszczą się tu najdroższe sklepy, kina, teatry i liczne kawiarnie.

Leżąca nad samym morzem najpiękniejsza część miasta – Dzielnica Południowa została wzniesiona po wybudowaniu otaczającego i przecinającego ją systemu linii tramwajowych

i tuneli na początku naszego wieku. W dzielnic tej funkcję centrów handlowych pełnią ciągnące się równolegle do plaży nadmorskie promenady. W słynnej dzielnicy Copacabana są to Avenida Atlantica i Avenida N. S Copacabana. Niegdyś Dzielnica Południowa była zbudowana prywatnymi rezydencjami bogaczy, obecnie znajdują się tu głównie budynki z mieszkaniami zajmowanymi przez przedstawicielami klasy średniej.

Na zachód od Dzielnicy Południowej, wzdłuż piaszczystych plaż ciągnie się zabudowa śródmiejska. Przeważają tu budynki z lat siedemdziesiątych. W tym czasie władze Rio zrezygnowały z tramwajów, w wyniku czego miasto, podobnie jak Los Angeles, stało się niemal całkowicie uzależnione od ruchu samochodowego. Aby komunikacja mogła sprawnie funkcjonować, konieczne było rozbudowanie sieci dróg – wybudowano więc nowe autostrady i tunele, które połączyły centrum z Sao Conrado i Barra da Tijuca – pietyzmem zaprojektowanymi przez urbanistów osiedlami mieszkaniowymi dla bogatych. Osiedla te wybudowano tak, by wyraźnie oddzielić strefę mieszkalną od strefy handlowo-usługowej. Wille i wielorodzinne budynki mieszkalne stanowią oazę spokoju, praktycznie po tego typu dzielnicach poruszają się jedynie ich mieszkańcy.

Dzielnice północne widziane z góry przypominają nieco gałęzie drzew, ponieważ ich zabudowa odzwierciedla przebieg dawnych linii tramwajowych. Tutejsze lokalne centra to Tijuca, Megier i Maureira. Pod koniec lat siedemdziesiątych wybudowano linię metra łączącą leżące na północ Tijuca z Botafago na południu.

Oprócz bogatych dzielnic południowych w Rio znajdują się liczne dzielnice nędzy zwane favelas. Zabudowane prymitywnymi domkami naprędce skleconymi, często nie skanalizowane i niezwykle gęsto zaludnione slumsy są siedliskami przestępczość i chorób. Tylko niektóre ulice są wybrukowane, zwykle jest to po prostu plątanina błotnistych albo zakurzonych zakamarków, placyków i ścieżek. Najgorsze warunki panują w osiedlach położonych na podmiejskich stokach – począwszy od lat pięćdziesiątych wyrastały one jak grzyb po deszczu wskutek dużego przyrostu naturalnego i zwiększonego napływu imigrantów z innych regionów Brazylii. W latach 60. podjęto próbę przeniesienia favelas z centrum i dzielnicy północnej na obrzeża miasta, jednak ich mieszkańcy nie chcieli mieszkań daleko od tętniącego życiem śródmieścia. Najnowsze programy naprawcze zakładają więc, by dzielnice n

W Rio mieszczą się tez siedziby wielu prywatnych, państwowych

i międzynarodowych korporacji, nawet tych, które swoje zakłady produkcyjne mają w głębi kraju. Znajdują się tu między innymi biura Pterobrasu – państwowego koncernu naftowego, Rio Doce Halley Company – potężnego państwowego przedsiębiorstwa górniczego. Narodowego Banku Rozwoju Gospodarczego i Socjalnego oraz Besso i Shell. Mimo ogromnego znaczenia przemysłu, najbardziej dochodową dziedziną gospodarki Rio de Janeiro jest wciąż turystyka.

Rio jest też wielkim ośrodkiem finansowym. Mieści się tu giełda i wiele banków. Miasto jest położone nad zatoką, która tworzy doskonały naturalny port – to właśnie tędy trafia do Brazylii większa część importu tego kraju. W przeciwną stronę wędrują natomiast podstawowe towary brazylijskiego eksportu: kawa, cukier, skóry, drewno, tytoń i ruda żelaza. Rio jest też potężnym węzłem komunikacji lotniczej, zarówno krajowej, jak i międzynarodowej. Miasto ma dwa wielkie lotniska; port lotniczy Galero na wyspie Governador obsługujący połączenia krajowe i zagraniczne oraz krajowe lotnisko Santos Dumont. Rio ma też połączenia kolejowe z Sao Paulo i Belo Horizonte, pociągi kursują jednak stosunkowo rzadko – zdecydowanie łatwiej wydostać się z miasta samochodem. Miejska komunikacja zbiorowa zdominowana jest przez prywatne linie autobusowe.

Spośród uczelni wyższych największa rangę mają: Uniwersytet Stanowy. W mieście znajduje się też wiele państwowych instytutów badawczych, między innymi instytut fizyki, energii atomowej, geologii, geografii i statystyki.

Rio de Janeiro wciąż pełni rolę stolicy kulturalnej. Tu właśnie mają swoje siedziby Brazylijska Akademia Kultury i Brazylijska Akademia Nauk. Do najważniejszych muzeów Rio zaliczyć należy: Narodowe Muzeum Sztuki; Muzeum Narodowe, w którym znajdują się bogate zbiory antropologiczne; Muzeum Historyczne; Muzeum Sztuki Współczesnej i Muzeum Indian. W mieście działa też wiele kin, teatrów oraz kilkanaście stacji radiowych i telewizyjnych. W Rio wydawane są tez liczne czasopisma, między innymi mieszczą się tu redakcje dwóch dzienników ogólnokrajowych: Fornal do Brasil i O Globo.

Położone w pobliżu centrum miasta, znane na całym świecie plaże Ipanema i Copacabana czynią z Rio jedną z największych atrakcji turystycznych Ameryki Południowej.